„Oto Serce, które tak bardzo umiłowało ludzi”:
dzieje kultu Najświętszego Serca Jezusowego

 

            Dzieje kultu Najświętszego Serca Jezusowego są dziejami miłości Boga do człowieka. Miłości niestrudzonej, wciąż szukającej i wciąż powracającej, cierpliwej i wielkiego Miłosierdzia, nie zrażającej się pogardą i odrzuceniem, jakich wielokrotnie doświadczała i doświadcza od tych, do których przychodziła i przychodzi.

Zdają się też być zapisem strategii Bożej walki o ratowanie człowieka, walki, która trwa od wieków. Znając naszą ludzką słabość, Jezus inspiruje duszom pokornym i całkowicie Mu oddanym różne sposoby zanurzania się w zbawczą przestrzeń Jego Serca: modlitwy, koronki, obrazy, obrazki, Godzinę Świętą, Komunię świętą wynagradzającą i inne, prosząc niezmiennie o poświęcanie siebie, wszystkich i wszystkiego swemu Sercu. Wysyła nawet swoją Matkę, której Serce przyciąga nasze serca, by je oddać Sercu Bożemu.

W tej zbawczej pedagogii i strategii dwa narody odegrały szczególną rolę: Polska i Francja. W skuteczny sposób, mimo licznych przeciwności, zawierzyły objawieniom Bożego Serca, podejmując starania o uznanie i upowszechnienie Jego kultu, według osobistych wskazówek Pana Jezusa. Oto krótka historia owych dziejów i starań.

 

Początki kultu Serca Jezusowego

 

Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa sięga korzeniami tekstów biblijnych. Co prawda „Pismo Święte nie podaje żadnej osobnej wzmianki o specjalnym kulcie czci i miłości dla fizycznego Serca Słowa Wcielonego jako symbolu Jego miłości”[1], ale liczne obrazy i proroctwa – tak w Starym, jak i Nowym Testamencie – mogą być uważane za zapowiedź kultu Boskiego Serca Zbawiciela. Istotą tego kultu od początku była i nadal pozostaje Miłość Boża, wychodząca bezinteresownie do człowieka i wołająca o jego odpowiedź miłości na tę Miłość.

Starożytni pisarze chrześcijańscy podkreślali, że Kościół i sakramenty, zwłaszcza Eucharystia — sakrament Miłości, narodziły się z przebitego boku Jezusa. W Średniowieczu kult Serca Pana Jezusa miał charakter prywatny i pozostawał złączony z nabożeństwem do Męki Pańskiej. Liczne zakony (na przykład dominikanie) praktykowały nabożeństwo do zranionego Boku Pana Jezusa, łączone często ze świętem Włóczni[2] i świętem Pięciu Ran. Niektórzy święci, uważani za prekursorów kultu Bożego Serca, otrzymali objawienia, w których sam Pan Jezus zachęcał ich, by wchodzili do Jego Serca, w Nim odpoczywali i w Nim znajdowali umocnienie. Tak było w przypadku dwóch Benedyktynek z klasztoru z Helfty w Saksonii: św. Mechtyldy z Hackeborn i jej wychowanki św. Gertrudy Wielkiej. 

 

Św. Mechtylda od pięćdziesiątego roku życia otrzymywała wizje i szczególne łaski, które najpierw zachowywała w tajemnicy, a które następnie św. Gertruda (na polecenie przełożonej, Zofii z Kwerfurtu), spisała w dziele Liber specialis gratiae (Księga szczególnej łaski). Jezus ukazał jej swoje Serce jako miejsce ucieczki, ucząc, jak prosić Je o łaski i zachęcając, by często szukała w Nim schronienia. W jednym z objawień połączył serce Mechtyldy ze swoim. W innym pozwolił jej złożyć głowę na Swojej piersi i słuchać bicia Jego Serca. Podobnie św. Gertruda ukochała Serce Pana Jezusa, a swoje doświadczenia mistyczne spisała w Revelationes seu Legatus Divinae pietatis (Objawienia, albo Zwiastun Bożej miłości). W jednym z objawień usłyszała od św. Jana, że nabożeństwo do Serca Jezusowego zostało zachowane na czasy późniejsze, czasy wystygłych serc i szalonych umysłów: „Lecz na ostatnie czasy pozostawiona jest łaska usłyszenia wymownego głosu Serca Bożego. Na głos ten świat zestarzały odmłodzi się, wydźwignie się ze swojego odrętwienia, a żar miłości Bożej jeszcze go rozpłomieni”[3].

Dla rozwoju kultu Serca Pana Jezusa duże znaczenie miało też nauczanie innych średniowiecznych świętych: św. Anzelma (1033-1109), św. Bonawentury (ok. 1218-1274), św. Alberta Wielkiego (ok. 1193/1200-1280), św. Katarzyny Sieneńskiej (1347-1380), bł. Henryka Suso (ok. 1295-1366), a w wiekach późniejszych: bł. Piotra Kanizjusza (1521-1597) i św. Franciszka Salezego (1567-1622). Wiekiem przełomowym dla powszechnego rozwoju kultu był jednak wiek XVII, do czego przyczynili się znacząco św. Jan Eudes (1601-1680), św. Małgorzata Maria Alacoque (1647-1690) i św. Klaudiusz La Colombière (1641-1682).

Jan Eudes urodził się w 1601 r. Niemal całe życie spędził w Normandii, gdzie najpierw odbył studia u ojców jezuitów, a następnie organizował misje w diecezjach Bayeux i Lisieux, niosąc między innymi pomoc ofiarom dżumy w Caen. Siedemnastowieczna Francja była wtedy w trudnej sytuacji: degradacja moralna arystokracji, rosnące zabobony w wiejskim środowisku, ignorancja i korupcja pośród kleru; wybuchły bunty, pojawiły się epidemie. Ale był to także czas reformy duszpasterskiej, odnowy zakonów monastycznych, zakładania nowych zgromadzeń, implantacji Karmelu we Francji, czas Soboru Trydenckiego. Główną troską Jana Eudes – za przykładem Piotra de Bérulle’a i Francuskiej szkoły duchowości, czyli Szkoły beruliańskiej – było znalezienie najbardziej adekwatnego sposobu mówienia o relacji pomiędzy Bogiem i człowiekiem. W swojej refleksji Jan Eudes zwracał się zdecydowanie w stronę uwewnętrznienia życia duchowego i wspólnoty życia z Jezusem.

Aby odnowić ducha chrześcijaństwa, Jan Eudes rozpoczął od 1628 r. misje parafialne, wzbogacając je o nowe metody: katechezy według wieku i stanu życia, rekolekcje, modlitwy w rodzinach, spotkania dla księży, pielgrzymki. Misje te miały za cel doprowadzić jak najwięcej wiernych do spowiedzi, aby każdy został dotknięty osobiście Bożą łaską. Wiedziony tym pragnieniem, ojciec Eudes spędzał całe dni w konfesjonale. W 1627 r., w pierwszym roku jego kapłaństwa, wybuchła epidemia dżumy. Jan Eudes przez dwa miesiące udawał się do chorych, ryzykując życiem. Trzy lata później, gdy dżuma znów zaatakowała, dołączył do zadżumionych poza miastem Caen, mając za całe schronienie wielką beczkę do przechowywania wina. W 1641 r. założył Instytut Matki Bożej Schronienia (który przekształci się następnie w Instytut Matki Bożej od Miłości), by dźwigać z nędzy moralnej prostytutki. W roku 1643 r. założył Zgromadzenie Jezusa i Maryi, zwane później eudystami.

Kiedy rozmyślał, jak w jasny i prosty sposób wyrazić miłość Boga, przez którą każdy człowiek jest kochany, nasunął mu się symbol serca. Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa postrzegał jako nieodłączny od kultu Serca Maryi: te dwa Serca pozostają nierozłączne, Jezus żyje i króluje w Sercu Maryi. 8 lutego 1648 r., gdy przebywał z misją w Autun, za zgodą miejscowego biskupa wprowadził uroczystą celebrację święta „ku czci Jezusa, Serca Maryi”. Była to pierwsza taka celebracja w historii Kościoła, oto jej kolekta: „Boże, zechciałeś, aby Twój Syn Jednorodzony, żyjący wiecznie w Twoim własnym Sercu, żył i królował w Sercu Maryi. Daj nam wychwalać to przenajświętsze życie Jezusa i Maryi w jednym sercu, spraw, byśmy mieli jedno serce między nami i z nimi i wypełniali we wszystkim Twoją wolę z miłością i oddanym sercem”. W swoich dziełach zapisał: „Syn Boży dał nam Serce swojej ukochanej Matki, które jest Jego własnym Sercem, by było naszym prawdziwym Sercem, aby członki nie posiadały innego serca niż ich głowa, i byśmy służyli i kochali Boga Sercem, które jest Go godne”[4]. W 1672 r. ułożył Oficjum i Mszę Najświętszego Serca.

Od 1671 do 1674 r., w swoim przepowiadaniu na dworze króla Ludwika XIV, Jan Eudes krzewił nabożeństwo do Serca Jezusowego. W 1674 r. otrzymał od króla 14 000 liwrów na zbudowanie w Caen pierwszego kościoła poświęconego Najświętszemu Sercu. Tego samego roku (20 października) na Montmartre było celebrowane pierwsze uroczyste święto Najświętszego Serca Jezusowego. Duchowy wpływ eudystów na rodzinę królewską był kontynuowany za rządów Ludwika XVI, przez posługę generalnego przełożonego ks. Héberta, spowiednika tego władcy. Kiedy rewolucja zaczęła zagrażać królewskim instytucjom, ks. Hébert wskazał Ludwikowi XVI Serce Jezusa jako ostatni ratunek dla Francji i jej króla.

W pismach Jana Eudes znajdujemy znamienne słowa odsłaniające istotę Bożej miłości do człowieka: „Serce Jezusa jest żarem miłości: względem Ojca, względem Maryi, względem Kościoła, przez sakramenty, a szczególnie przez Eucharystię, źródło łask; kocha każdego z nas, tak jak kocha go Jego Ojciec; wszystko uczyniło, wszystko wycierpiało, by wyzwolić nas z otchłani grzechu, by uczynić nas dziećmi Bożymi, współdziedzicami Chrystusa. Winniśmy zatem uwielbiać to Serce, cześć Mu oddawać i dziękować, prosić Je o wybaczenie za wszystko, co wycierpiało za nasze grzechy i ofiarować Mu na wynagrodzenie radości, jakie dają Mu ci, którzy Je kochają, i wszystkie nasze smutki przyjęte z miłości do Niego. Winniśmy Mu oddać miłość za Miłość”. Miłość tę przedstawiał często w swoich pismach jako pełną miłosierdzia. Niektóre fragmenty jego tekstów zdają się antycypować objawienia Bożego Miłosierdzia opisane w Dzienniczku siostry Faustyny: „Miłosierdzie Boga jest tak bezmierne, że zadawala się chwilą prawdziwej pokuty. O godna podziwu łaskawości! Dla jednej chwili szczerej skruchy, dla jednej łzy wylanej z doskonałego żalu, dla jednego westchnienia pochodzącego ze skruszonego i uniżonego serca, Bóg przebacza pięćdziesiąt, sześćdziesiąt lat grzechów i tysiące zbrodni wszelkiego rodzaju, przywraca grzesznika do swej łaski i na nowo zalicza go w poczet swoich dzieci i dziedziców, z prawem do posiadania pewnego dnia wszystkich Jego dóbr”[5]; „Możemy rzec, że miłosierdzie Boga jest wielkie i w pewien sposób większe, niż inne atrybuty Boskie. Bo skutki miłosierdzia przewyższają skutki potęgi, mądrości, sprawiedliwości i innych Bożych doskonałości, jakie możemy poznać na tym świecie”[6]. 

Jan Eudes na wiele sposobów szerzył kult Serca Jezusowego i Serca Maryi. Rozpowszechniał obrazy i obrazki Najświętszych Serc, układał modlitwy. Od wielu biskupów otrzymał zezwolenie na obchodzenie święta Serca Jezusa (20 października) i Serca Maryi (8 lutego) w ich diecezjach. Ulubionym pozdrowieniem, jakie wprowadził w założonych przez siebie rodzinach zakonnych były zawołania: „Zdrowaś, Serce Najświętsze! Zdrowaś, Najukochańsze Serce Jezusa i Maryi!”. Ułożył też teksty liturgiczne Serc Jezusa i Maryi, które szybko rozpowszechniły się w Polsce, głównie dzięki Benedyktynkom od Nieustającej Adoracji Najświętszego Sakramentu, przybyłym w 1681 r. do Warszawy, by na prośbę króla Jana Sobieskiego założyć tam swój klasztor.

„To nabożeństwo będzie dla ludzi jedynym ratunkiem w ostatnich czasach”:  objawienia w Paray-le-Monial

W pogłębieniu i upowszechnieniu nabożeństwa do Najświętszego Serca Pana Jezusa wielką rolę odegrały siedemnastowieczne objawienia w klasztorze wizytek w Paray-le-Monial, gdzie Pan Jezus wielokrotnie ukazywał się św. Małgorzacie Marii Alacoque. Spośród osiemdziesięciu otrzymanych w latach 1673-1689 wizji i objawień Jezusa, Małgorzata opisała trzydzieści. Do najważniejszych zalicza się trzy tak zwane wielkie objawienia. W czasie pierwszego, które miało miejsce 27 grudnia 1673 r., Pan Jezus powierzył Małgorzacie misję odsłaniania ludziom Jego miłości ku nim i troski o ich zbawienie. Dając odpocząć jej na swej Boskiej piersi, ukazał jej swoje Serce ogarnięte płomieniami i powiedział: „Moje Boskie Serce tak płonie miłością ku ludziom, że nie może dłużej utrzymać tych płomieni gorejących, zamkniętych w moim łonie. Ono pragnie rozlać je za twoim pośrednictwem i wzbogacić ludzi swoimi Bożymi skarbami”. Potem Jezus wziął serce Małgorzaty, umieścił je w swoim Sercu, a następnie – przemienione i jaśniejące – oddał Małgorzacie. 

W drugim objawieniu (w jeden z pierwszych piątków 1674 r.) Małgorzata ujrzała Serce Pana Jezusa na tronie z płomieni, jaśniejące bardziej niż słońce, przejrzyste jak kryształ, z widoczną raną, otoczone cierniami i z krzyżem na szczycie. Usłyszała wtedy od Jezusa, jakie łaski obiecuje On czcicielom swojego Serca. Zapisała też przejmujące słowa: „To nabożeństwo jest ostatnim wysiłkiem Jego miłości i będzie dla ludzi jedynym ratunkiem w ostatnich czasach”. Pan Jezus skarżył się na niewdzięczność, jakiej doznaje od ludzi w zamian za okazywaną im miłość i prosił o dwa akty wynagradzające: komunię w pierwszy piątek każdego miesiąca i o Godzinę Świętą w czwartek wieczorem przed pierwszym piątkiem miesiąca, w jedności z Jego agonią w Ogrodzie Oliwnym.

W czasie trzeciego objawienia (w czerwcu 1675 r.), Jezus odsłonił swoje Serce i powiedział do Małgorzaty: „Oto Serce, które tak bardzo umiłowało ludzi, że nie szczędziło niczego, aż do zupełnego wyniszczenia się dla okazania im miłości, a w zamian za to doznaje od większości ludzi tylko gorzkiej niewdzięczności, wzgardy, nieuszanowania, lekceważenia, oziębłości i świętokradztw, jakie oddają mu w tym Sakramencie Miłości. Lecz najbardziej boli Mnie to, że w podobny sposób obchodzą się ze Mną serca służbie mojej szczególnie poświęcone. Dlatego żądam, aby pierwszy piątek po oktawie Bożego Ciała był odtąd poświęcony jako osobne święto ku czci Mojego Serca i na wynagrodzenie Mi przez komunię i inne praktyki pobożne zniewag, jakich doznaję. W zamian za to obiecuję ci, że Serce moje wyleje hojne łaski na tych wszystkich, którzy w ten sposób oddadzą Mu cześć lub przyczynią się, by Mu była oddawana”. W realizacji tej prośby o ustanowienie odrębnego święta, które stanie się początkiem publicznego kultu oddawanego Bożemu Sercu, istotną rolę odegrał spowiednik Małgorzaty, jezuita o. Klaudiusz La Colombière. Po jego śmierci starania te kontynuował o. Jan Croiset. Po wielu przeszkodach, święto Najświętszego Serca Jezusa w wymiarze Kościoła powszechnego zostało ustanowione w 1856 roku.   

 

 

 

Kopia pierwszego obrazka Najświętszego Serca, czczona przez św. Małgorzatę Marię Alacoque, w 1665 r., w klasztorze Paray-le-Monial (u dołu, kursywą, napis: „Będę błogosławił domom, w których wizerunek Serca mojego będzie umieszczony i czczony”).

 

Spośród licznych obietnic dotyczących czcicieli Bożego Serca, jakie Pan Jezus przekazał św. Małgorzacie Alacoque, wyróżnia się dwanaście, zwanych wielkimi:

 

1. Dam im łaski, potrzebne w ich stanie.
2. Ustalę pokój w ich rodzinach.
3. Będę ich pocieszał w utrapieniach.
4. Będę ich pewną ucieczką w życiu, a szczególnie w godzinę śmierci.
5. Będę im błogosławił w ich przedsięwzięciach.
6. Grzesznicy znajdą w mym Sercu źródło i ocean miłosierdzia.
7. Dusze oziębłe staną się gorliwymi.
8. Dusze gorliwe prędko dojdą do doskonałości.
9. Będę błogosławił domom, w których wizerunek Serca mojego będzie czczony.
10. Osoby, które będą to nabożeństwo rozszerzały, będą miały imię swoje wypisane w Sercu moim.
11. Dam kapłanom dar wzruszania serc nawet najzatwardzialszych.
12. W nadmiarze miłosierdzia Serca mojego przyrzekam tym wszystkim, którzy będą przystępować do Komunii św. w pierwsze piątki miesiąca przez dziewięć miesięcy z rzędu w intencji wynagrodzenia, że miłość moja udzieli im łaski pokuty, iż nie umrą w mojej niełasce, ani bez Sakramentów świętych, a Serce moje będzie im pewną ucieczką w ostatniej godzinie życia.

 

W realizacji Bożego planu ratowania świata przez oddanie się Sercu Jezusowemu pomagał Małgorzacie o. Klaudiusz La Colombière, który od początku był przekonany o prawdziwości otrzymanej przez nią misji, i którego wskazał Małgorzacie sam Jezus.   Gdy w czasie jednego z objawień poprosiła: „Ukaż mi zatem, mój Panie, sposób i drogę, by rozkazy Twoje wykonać”, Jezus odpowiedział: „Udaj się do sługi mego [Klaudiusza La Colombière’a] i jemu w moim imieniu przekaż, żeby użył wszystkich sił, by ustanowione zostało to nabożeństwo, będzie to bowiem bardzo miłe mojemu Sercu. Niech nie traci ducha z powodu trudności, jakie trzeba mu będzie przezwyciężyć, bo przecież wiedzieć powinien, że wszystko może ten, kto nie ufa sobie, a wszelką nadzieję pokłada tylko we Mnie”.

Klaudiusz La Colombière urodził się 2 lutego 1641 r., w regionie Delfinatu, w głęboko chrześcijańskiej rodzinie: z pięciorga dzieci, które przeżyły, trzech spośród czterech chłopców zostało kapłanami, a jedyna córka zakonnicą (wizytką). Po odbyciu studiów u jezuitów w Lionie, Klaudiusz wstąpił do nowicjatu Towarzystwa Jezusowego w Awinionie, by odpowiedzieć na wołanie Boga i oddać się Mu „bez reszty”, zgodnie z dewizą swojej rodziny. Następnie wysłano go do Paryża, by odbył tam studia filozoficzne. 6 kwietnia 1669 r. otrzymał święcenia kapłańskie. By postępować w świętości, uczynił szczególny ślub bezgranicznej wierności Regułom i Konstytucjom Towarzystwa Jezusowego. Wkrótce potem został wysłany do Paray-le-Monial, gdzie jako spowiednik Małgorzaty Alacoque utwierdzał ją w autentyczności jej objawień. Kilka tygodni po opuszczeniu Paray-le-Monial zapisał: „Zdaje mi się, że znalazłem skarb wielki, jeśli będę umiał z niego skorzystać: niezachwianą ufność Bogu, opartą na Jego nieskończonej dobroci, na doświadczeniu jakie mam, że nie zawodzi nas w naszych potrzebach… Dlatego postanowiłem nie stawiać granic memu zaufaniu i rozciągnąć je na wszystkie rzeczy”.

Ojciec La Colombière pragnął oddać Bogu miłość za Miłość, poświęcając się Najświętszemu Sercu Jezusa: „Kocha, a nic nie jest kochany… Na wynagrodzenie tylu zniewag i tak okrutnych niewdzięczności ofiaruję Ci moje serce, daję Ci się cały”. Ułożył wtedy tę modlitwę: „Mój Boże, jestem tak pewny, że czuwasz nad tymi, którzy pokładają w Tobie nadzieję, i że nie może niczego zabraknąć, kiedy wszystkiego oczekuje się od Ciebie, że postanowiłem żyć odtąd nie troszcząc się o nic i Tobie powierzyć wszystkie moje niepokoje”. 31 maja 1992 r., w czasie Mszy św. kanonizacyjnej, papież Jan Paweł II powiedział: „Oby kanonizacja Klaudiusza La Colombière stała się dla całego Kościoła wezwaniem do konsekracji Sercu Chrystusa, do poświęcenia polegającego na złożeniu daru z siebie, po to, by miłość Chrystusa mogła w nas żyć, udzielić nam swego przebaczenia i ukazać nam Jego gorące pragnienie otwarcia przed wszystkimi naszymi braćmi dróg prawdy i życia!”. 

Objawienia w Paray-le-Monial miały też inny wymiar: w 1689 r. Pan Jezus powierzył Małgorzacie przesłanie do króla Ludwika XIV, domagając się osobistego poświęcenia tego władcy i Francji Sercu Jezusowemu. Poprzez to poświęcenie chciał rozciągnąć swoje panowanie w całym świecie. Domagał się też, jako wynagrodzenia za zniewagi doznawane na królewskim dworze, by Jego Serce królowało w królewskim pałacu, zostało wymalowane na królewskich sztandarach i wyryte na królewskim orężu, co zapewniłoby zwycięstwo nad wszystkimi wrogami Kościoła[7]. Ludwik XIV miał też czuwać nad krzewieniem kultu Serca Jezusowego, między innymi przez działania na rzecz ustanowienia święta ku czci Najświętszego Serca Jezusowego i zbudowanie świątyni, w której w szczególny sposób byłoby czczone Serce Jezusowe. Żądania te zostały przekazane królowi, lecz ani Ludwik XIV, ani jego następcy nie wypełnili ich. Nie należy jednak zapominać, że królowa Maria Leszczyńska, małżonka Ludwika XV, próbowała urzeczywistnić akt wynagrodzenia Najświętszemu Sercu Jezusowemu. W 1751 r. rozpoczęła starania o wieczystą adorację Najświętszego Serca w Eucharystii. 17 lipca 1765 r. uzyskała od papieża Klemensa XIII zgodę na celebrowanie święta Najświętszego Serca we wszystkich diecezjach Francji. Ludwik XV pozostał jednak głuchy na Boże przesłania; za to Delfin, ojciec przyszłego Ludwika XVI, kazał wybudować na swój koszt w kaplicy Wersalu jeden z pierwszych ołtarzy Najświętszego Serca Jezusowego. Jedna z sióstr Ludwika XVI, czcigodna Klotylda z Francji, była apostołką tego kultu we Włoszech.

W 1789 r. wybuchła Rewolucja Francuska, która dała początek niewyobrażalnym prześladowaniom  chrześcijaństwa we Francji i rozlała swoje błędy na inne kraje. Dopiero wtedy Ludwik XVI, oczekując w paryskim więzieniu na ścięcie, w 1793 r., pod wpływem swego spowiednika o. Héberta, przełożonego eudystów, poświęcił swoją osobę, swoją rodzinę i całe królestwo Najświętszemu Sercu Jezusowemu. Oto tekst tej dramatycznej konsekracji (znanej też pod nazwą „ślubu Ludwika XVI” – vœu de Louis XVI) –    w tłumaczeniu na język polski[8]: 

„Boże mój, Ty widzisz wszystkie rany rozdzierające moje serce i  głębię otchłani, w jakiej się znalazłem. Ze wszystkich stron otacza mnie zło bez miary. Do moich osobistych nieszczęść i nieszczęść mojej rodziny, jakże straszliwych, dołączają, by przytłoczyć moją duszę, te okrywające me   królestwo. Wołania nieszczęśników, jęki uciskanej religii rozbrzmiewają w moich uszach, a wewnętrzny głos przestrzega mnie jeszcze, że być może Twoja sprawiedliwość każe mi zdać sprawę z owych nieszczęść, bom w dniach mej potęgi nie powstrzymał rozpasania ludu i odrzucenia wiary, co są tego główną przyczyną; bom sam dał broń herezji, która tryumfuje, sprzyjając jej przez prawa, co podwoiły jej siły i dały jej zuchwałość ważyć się na wszystko.

 

O Jezu Chryste, Boski Odkupicielu wszelkich naszych nieprawości, w Twoim godnym uwielbienia Sercu chcę złożyć skargi mojej udręczonej duszy. Przyzywam ku pomocy czułe serce Maryi, mojej możnej obrończyni i matki, i wstawiennictwo świętego Ludwika, mego patrona i największego z moich przodków.

 

Otwórz się, godne uwielbienia Serce i przez tak czyste ręce moich potężnych orędowników przyjmij z dobrocią śluby wynagradzające, które podsuwa mi zaufanie, i które ofiaruję Ci jako dziecięcy wyraz moich uczuć.

 

Jeżeli, wskutek nieskończonej dobroci Boga odzyskam wolność, koronę i królewską władzę, przyrzekam uroczyście:

- Odwołać najszybciej, jak będzie to możliwe, wszystkie prawa, które zostaną mi wskazane przez Papieża bądź przez Sobór, bądź przez czterech biskupów wybranych spośród najrozumniejszych i najcnotliwszych mojego królestwa…, w szczególności Konstytucję Cywilną Kleru.

 

- Ustanowić, według form kanonicznych, uroczyste święto ku czci Najświętszego Serca Jezusa, które będzie celebrowane po wieczne czasy w całej Francji…

 

- Udać się osobiście…, po uwolnieniu, do kościoła Notre-Dame w Paryżu…, by wypowiedzieć uroczysty akt poświęcenia mojej osoby, mojej rodziny i mego królestwa Najświętszemu Sercu Jezusa.

 

- Wznieść i przyozdobić na mój własny koszt, w wybranym przeze mnie kościele, kaplicę albo ołtarz, który poświęcony będzie Najświętszemu Sercu Jezusa.

 

- Wreszcie, ponawiać każdego roku, w miejscu, gdzie będę przebywał w dniu, kiedy będzie celebrowane święto Najświętszego Serca, akt poświęcenia wyrażony w trzecim punkcie, i uczestniczyć w publicznej procesji, która nastąpi tego dnia po Mszy świętej.

 

Dziś mogę wypowiedzieć te zobowiązania jedynie w sekrecie, ale podpiszę je własną krwią, jeśli będzie trzeba; a najpiękniejszym dniem mojego życia będzie ten, w którym będę mógł wyrzec je głośno w świątyni.

 

O godne uwielbienia Serca mego Zbawcy, niechaj zapomnę o mej prawicy i niechaj zapomnę o sobie, jeśli kiedykolwiek zapomnę o Twoich dobrodziejstwach i moich obietnicach, jeśli przestanę Cię kochać i w Tobie pokładać moją ufność i moje pocieszenie”.

 

 

Ten ślub nie mógł zostać wypełniony. Ale wskazania Pana Jezusa zawarte w objawieniach w Paray-le-Monial były urzeczywistniane przez Francuzów na wiele sposobów. W czasie rzezi wrześniowych w 1792 r. wielu z tych, którzy padli ich ofiarą, nosiło obrazki przedstawiające dwa Serca przebite strzałami i otoczone cierniową koroną, z umieszczonym nad nimi krzyżem i z napisem: „Najświętsze Serca, ochraniajcie nas!”.

Dzięki eudystom i klasztorom wizytek, kult Serca Jezusowego rozwinął się w zachodnich prowincjach Francji. Już na samym początku powstania, 13 marca 1793 r., Szuani umieścili Najświętsze Serce na swych piersiach. Kiedy Jacques Cathelineau udał się do kościoła, by ofiarować się jako całopalna ofiara, włożył w butonierkę Najświętsze Serce, a na szyi zawiesił różaniec. Inny przywódca, markiz de Lescure, poruszony do głębi pielgrzymką do Paray-le-Monial, po powrocie połączył armie katolicką i królewską, a na piersi przyszył Najświętsze Serce Jezusowe. W 1794 r., w czasie wojny wandejskiej, po raz pierwszy armia nosiła publicznie wizerunek Najświętszego Serca.

30 lat później, w czasie Restauracji, Jezus objawił się zakonnicy ze zgromadzenia kanoniczek św. Augustyna, siostrze Marii od Jezusa (1797-1854). W czasie objawienia, które miało miejsce 21 czerwca 1823 r., w święto Najświętszego Serca Jezusowego, Jezus nakazał, by powiedzieć królowi Ludwikowi XVIII: „Francja jest wciąż bardzo droga memu Boskiemu Sercu i zostanie Mu poświęcona. Trzeba jednak, by sam król poświęcił swoją osobę, swoją rodzinę i całe królestwo mojemu Boskiemu Sercu i nakazał, jak ci powiedziałem, wznieść ołtarz, jaki wzniesiono już ku czci Najświętszej Panny. Przygotowuję dla Francji potop łask, kiedy będzie poświęcona mojemu Boskiemu Sercu. Zniewagom uczynionym królewskiemu majestatowi zostało już publicznie zadośćuczynione, a niezliczonym zniewagom, jakich Ja doznałem w sakramencie mojej Miłości, nie zostało jeszcze zadośćuczynione! Przygotowuję wszystko, Francja zostanie poświęcona mojemu Boskiemu Sercu i cała ziemia odczuje błogosławieństwa, które na nią wyleję. Wiara i religia znów rozkwitną we Francji przez nabożeństwo do mojego Boskiego Serca”. Ludwik XVIII nie wypełnił jednak ślubu poświęcenia się Najświętszemu Sercu.

W czasie drugiego Cesarstwa Francuskiego, przy okazji chrztu księcia w 1856 r., publiczny kult Najświętszego Serca odżył. Episkopat francuski zwrócił się z prośbą do papieża Piusa IX o rozszerzenie święta Najświętszego Serca na cały Kościół; papież spełnił tę prośbę.

W 1870 r., pośród zniszczeń wojennych, cesarzowa Eugenia, gorliwa katoliczka z Hiszpanii, próbowała poświęcić Francję. Ośmiu biskupów odpowiedziało na jej prośbę, poświęcając swoje diecezje w czasie wojny 1870-1871.

17 stycznia 1871 r., o godz. 18.45, Matka Boża ukazała się dzieciom z Pontmain, w czasie gdy Niemcy stali u wrót położonego o 50 km Laval. Najświętsza Panna zwróciła się do widzących: „Módlcie się, moje dzieci, Bóg wkrótce was wysłucha, wasze modlitwy poruszają mego Syna”. Tego samego dnia biskup Nantes przyrzekł wybudować kościół ku czci Najświętszego Serca, jeśli miasto i diecezja ujdą niemieckiej inwazji. I tego samego dnia generał von Schmidt otrzymał rozkaz, by ruszyć na Sekwanę zamiast do Laval. Ta nieuzasadniona zmiana taktyki kazała wyrzec von Schmidtowi znamienne słowa: „To koniec, nie pójdziemy dalej, od strony Bretanii niewidzialna Pani zamknęła nam drogę”.

Przesłanie Paray-le-Monial promieniowało na cały świat. W 1873 r. prezydentowi García Moreno udało się uzyskać od biskupów Ekwadoru poświęcenie narodu Najświętszemu Sercu. Deputowani i senatorzy zadekretowali: „Republika Ekwadoru jest poświęcona Najświętszemu Sercu Jezusa, które ogłoszone jest jej patronem i obrońcą. Ogłoszono w Quito, stolicy Republiki, 8 października 1873”. Dwa lata później, 16 czerwca 1875 r., papież Pius IX poświęcił chrześcijański świat Najświętszemu Sercu.

Wreszcie przełożona klasztoru w Porto, Maria od Boskiego Serca Jezusa (Maria Droste, 1863-1899), zakonnica ze zgromadzenia Matki Bożej od Miłości (założonego w 1641 r. w Caen przez św. Jana Eudes), zwróciła się z prośbą do papieża, w imieniu Chrystusa, o poświęcenie rodzaju ludzkiego Najświętszemu Sercu. Leon XIII wyraził zgodę w 1899 r. i opublikował encyklikę Annum Sacrum, w której zaznaczył: „Serce Boże jest symbolem i żywym obrazem nieskończonej miłości Jezusa Chrystusa, która nas pobudza do odwzajemnienia się również miłością. Dlatego jest rzeczą najzupełniej odpowiednią poświęcenie się temu Najświętszemu Sercu. Poświęcenie zaś takie nie jest niczym innym, jak oddaniem się Jezusowi Chrystusowi, ponieważ wszelki objaw czci, hołdu i miłości względem Bożego Serca odnosi się w rzeczywistości do osoby samego Chrystusa”[9].

             

„Moc już od dawna panoszącego się zła zmusza nas do szukania pomocy u Tego, który jedynie zdoła je przezwyciężyć”: święto Najświętszego Serca Pana Jezusa, poświęcenie się Bożemu Sercu i wynagrodzenie

 

Istotną rolę w szerzeniu kultu Serca Jezusowego odegrały, począwszy od XVII wieku, Bractwa Serca Jezusowego. W Polsce pierwsze takie bractwo zostało założone już w 1705 r. przez pijarów, w Warszawie. Dzięki staraniom o. Paulina Wiązkiewicza, uzyskano jednocześnie od papieża Klemensa XI przywilej czczenia święta Najświętszego Serca Jezusa w Królestwie Polskim. Bractwa powstawały głównie przy klasztorach zakonnych, w tym jezuitów, pijarów, bernardynów, dominikanów, wizytek. Jednym z najważniejszych obowiązków członków bractwa była adoracja Najświętszego Serca Jezusa w Eucharystii, podejmowana dla wynagrodzenia zniewag i świętokradztw popełnionych przez niegodne przyjmowanie Komunii świętej i w czasie publicznego wystawiania Najświętszego Sakramentu[10].

Dzięki wysiłkom licznych apostołów kultu Bożego Serca, Stolica Apostolska zaczęła przychylać się do próśb o rozszerzenie tego kultu na cały Kościół. Duży wkład w starania o ustanowienie święta Serca Pana Jezusa miały działania króla Augusta III i Kościoła polskiego, gdyż dokumentem, który zadecydował o zatwierdzeniu tego święta wraz z osobną Mszą świętą i wspomnieniem w brewiarzu, był Memoriał biskupów polskich z 1765 r., zawierający historyczny przegląd kultu, przedstawiający argumenty potwierdzające jego zasadność i ukazujący pożytki płynące z tego nabożeństwa. W rezultacie, 6 lutego 1765 r., papież Klemens XIII zatwierdził dekret Kongregacji Rytów z 25 stycznia 1765 r., udzielający pozwolenia biskupom polskim i Rzymskiemu Arcybractwu Serca Jezusowego na celebrowanie uroczystego święta ku czci Najświętszego Serca Jezusa. Na dzień uroczystości wyznaczono – zgodnie z żądaniem, które Jezus przedstawił św. Małgorzacie Marii Alacoque – piątek po oktawie Bożego Ciała.

Niecały wiek później, 23 sierpnia 1856 r., papież Pius IX rozszerzył święto Najświętszego Serca Jezusa na cały Kościół, a Leon XIII, 31 grudnia 1899 r., publikując encyklikę Annum Sacrum, oddał Sercu Jezusowemu w opiekę cały Kościół i cały rodzaj ludzki. Zachęcając do osobistego, dobrowolnego poświęcenia się Bożemu Sercu, zwrócił też uwagę na społeczny wymiar tego aktu poświęcenia: „Poświęcenie się Bożemu Sercu niesie z sobą również nadzieję lepszej rzeczywistości dla państw, ponieważ ma ono moc odnowienia, względnie umocnienia więzów, łączących z natury społeczności świeckie z Bogiem. Jest to tym ważniejsze, że w ostatnich czasach usiłowano już niejednokrotnie wznieść mur między państwami a Kościołem. W ustroju tych państw i w sposobie ich administrowania nie bierze się w ogóle pod uwagę prawa Bożego i jego świętej powagi. Ma to na celu wyrugowanie z życia społecznego wszelkich wpływów religii, co jest niemal równoznaczne ze zniszczeniem wiary Chrystusowej i, gdyby to było możliwe, z wygnaniem samego Boga z tego świata. Cóż więc dziwnego, że większa część ludzkości miotana jest ustawicznie falami zaburzeń, które nikomu nie pozwalają żyć bez strachu i grożą ciągłym niebezpieczeństwem, skoro umysły ludzkie nadęte są tak wielką pychą. Jeżeli odrzuci się religię, najmocniejsze filary bezpieczeństwa publicznego muszą się rozpaść. Toteż Bóg zamierzając słusznie i sprawiedliwie ukarać tych pyszałków, wydał ich po prostu na pastwę własnej żądzy, aby służąc swoim namiętnościom, sami siebie zniszczyli nadmierną wolnością. Moc już od dawna panoszącego się zła zmusza nas do szukania pomocy u Tego, który jedynie zdoła je przezwyciężyć”[11]. Papież podkreślił wagę wynagrodzenia i poświęcenia się Sercu Jezusowemu, podejmując tym samym dzieło Małgorzaty Alacoque i jej spowiednika o. La Colombière, którzy jako pierwsi ofiarowali się Bożemu Sercu, a poprzez ułożone potem teksty zawierzenia zapoczątkowali zwyczaj osobistego poświęcenia się Najświętszemu Sercu Pana Jezusa.

Na początku XX wieku, w 1928 r., papież Pius XI przypomniał w encyklice Miserentissimus Redemptor o zapomnianej praktyce prywatnego poświęcenia się Sercu Pana Jezusa. Wskazując na nią jako na najskuteczniejszy sposób obrony przed zalewem ateizmu i okrucieństw bezbożności, wskazał też na obowiązek zadośćuczynienia: „Do tych wszystkich hołdów, w szczególności zaś do tego poświęcenia (…), należy dołączyć obowiązek godnego zadośćuczynienia, jak powiadamy, względnie naprawy, jak inni mówią, względem Najświętszego Serca Jezusa. Gdyż, o ile pierwszym i zasadniczym celem ofiarowania się jest, by stworzenie miłością odwzajemniało się Stwórcy za Jego miłość, o tyle samo przez się wynika powtóre, że zmyte muszą być ubliżenia, tej odwiecznej Miłości (...) wyrządzone, o ile uchybiono Jej wskutek zapomnienia, lub też ubliżono Jej: oto, co nazywamy ogólnie mianem obowiązku zadośćuczynienia”[12].

W 1956 r., w setną rocznicę rozszerzenia święta Serca Jezusowego na cały Kościół, papież Pius XII opublikował encyklikę Haurietis aquas. O kulcie Najświętszego Serca Jezusa. Dostrzegając w Sercu Jezusa znak zbawienia dla świata, napisał: „Na widok takich mas zła, które dzisiaj, więcej niż kiedy indziej trapią jednostki, rodziny, narody i świat cały, gdzie, Czcigodni Bracia, znajdziemy lekarstwo?  Czy znajdzie się lepsza forma pobożności, niż kult Najświętszego Serca Jezusa?”[13].

 

„Ta metoda jest niezawodna i zapewnia prawdziwe powodzenie”: kult Serca Jezusowego w (po)soborowym nauczaniu papieży

 

Refleksja nad kultem Serca Pana Jezusa powraca także w myśli papieży okresu Soboru Watykańskiego II i czasów posoborowych. Jan XXIII w swoich przemówieniach i zapiskach często przywoływał dobrodziejstwa tego kultu. W Dzienniku duszy zanotował: „To nabożeństwo pozostanie na zawsze najskuteczniejszym czynnikiem mojego postępu duchowego. (…) Muszę żyć jedynie dla Najświętszego Serca Jezusa (…). Jestem kapłanem Serca Jezusa. (…) Dla osiągnięcia dobrych rezultatów w mojej pracy apostolskiej nie będę stosował innej metody pedagogicznej, prócz szkoły Boskiego Serca Jezusa: ‘Uczcie się ode mnie, żem jest cichy i pokornego Serca’ (Mt 11,29). Już wiem z doświadczenia, że ta metoda jest niezawodna i zapewnia prawdziwe powodzenie”[14].

Paweł VI, wybrany na papieża w uroczystość Najświętszego Serca Jezusowego (22 czerwca 1963 r.), zarówno w czasie trwania Soboru Watykańskiego II, jak i w latach późniejszych, wskazywał na konieczność zachowania i umocnienia tego kultu. W 1965 r., w liście apostolskim o kulcie Najświętszego Serca Jezusowego Investigabiles divitias Christi,  wyraził życzenie, aby „kult Najświętszego Serca Pana Jezusa, który –  ze smutkiem to mówimy – u niektórych trochę osłabł, każdego dnia coraz bardziej rozkwitał i uważany był przez wszystkich za wzniosły i prawowity przejaw prawdziwej pobożności, której w stosunku do Jezusa Chrystusa w naszych głównie czasach domagają się przepisy Soboru Watykańskiego II”[15].

Papież Jan Paweł II rozwinął to nauczanie swoich poprzedników między innymi w encyklikach Redemptor hominis i Dives in misericordia oraz w adhortacji apostolskiej Familiaris consortio, a w 1995 r. ustanowił Światowy Dzień Modlitwy o Uświęcenie Kapłanów, obchodzony odtąd w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa. W encyklice Dives in misericordia przypomniał: „W sposób szczególny zdaje się Kościół wyznawać miłosierdzie Boga i oddawać mu cześć, zwracając się do Chrystusowego Serca; właśnie bowiem zbliżenie do Chrystusa w tajemnicy Jego Serca pozwala nam zatrzymać się w tym niejako centralnym a zarazem po ludzku najłatwiej dostępnym punkcie objawiania miłosiernej miłości Ojca, które stanowiło centralną treść mesjańskiego posłannictwa Syna Człowieczego”[16]. Jan Paweł II wielokrotnie wskazywał na konieczność ogniskowania tego kultu wokół Eucharystii i podkreślał, że człowiek powołany jest nie tylko do rozważania i kontemplowania tajemnicy miłości Jezusa, przejawiającej się w znaku Jego Serca, ale przede wszystkim do tego, by w niej uczestniczyć. Podobnie jak jego poprzednicy, w poświęceniu się Bożemu Sercu widział lekarstwo na zło oraz źródło tak osobistej, jak i społecznej odnowy.

Także w  wielu późniejszych wypowiedziach Jan Paweł II podkreślał wagę kultu Serca Jezusowego i tłumaczył jego istotę. W liście z 22 czerwca 2000 r., napisanym z okazji ogólnopolskich uroczystości ku czci Serca Pana Jezusa w Krakowie, zaznaczył: „Serce Chrystusa przebite na krzyżu włócznią żołnierza jest nieustannie otwarte dla ludzi. Wystarczy tylko odpowiedzieć miłością na Jego miłość i wiernością na Jego wierność. Z Bożego Serca, tego ‘źródła życia i świętości’, czerpiemy nieprzerwanie siłę do budowania w nas samych i w świecie cywilizacji prawdy i miłości. Podstawowym środowiskiem, gdzie rozwija się cywilizacja miłości, jest rodzina, dlatego cieszę się, że rodziny w Polsce poświęcają się Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Serce Boże daje moc i łaskę, aby stały się one Kościołem domowym, szkołą ofiarnej miłości, wiary i szacunku dla życia. Prośmy gorąco Serce Boże, ‘w którym są wszystkie skarby mądrości i umiejętności’, aby było Ono natchnieniem i światłem dla ludzkości wchodzącej w trzecie tysiąclecie”[17]. Rok wcześniej, w liście skierowanym 4 czerwca 1999 r. do ordynariusza Lyonu z okazji stulecia poświęcenia ludzkości Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, papież wezwał do odnowienia i umocnienia kultu Najświętszego Serca Jezusowego: „Wzywam zatem wszystkich wiernych, aby nadal gorliwie pielęgnowali kult Najświętszego Serca Pana Jezusa, przystosowując go do naszych czasów, ażeby dzięki temu mogli nieustannie czerpać z jego niezgłębionych bogactw i umieli z radością na nie odpowiadać, miłując Boga i braci, znajdując pokój, wchodząc na drogę pojednania i umacniając swą nadzieję, że kiedyś będą żyć pełnią Boga we wspólnocie ze wszystkimi świętymi (por. Litania do Najświętszego Serca Pana Jezusa). Również następnym pokoleniom należy zaszczepić pragnienie spotkania Pana, wpatrywania się w Niego, aby potrafiły odpowiedzieć na wezwanie do świętości i mogły odkryć swoją szczególną misję w Kościele i w świecie, realizując w ten sposób swe powołanie chrzcielne (por. Lumen gentium, 10). Istotnie bowiem, ‘miłość Boża, bezcenny dar Serca Chrystusa i Jego Ducha’ zostaje udzielona ludziom, aby i oni z kolei stawali się świadkami miłości Boga (Pius XII, encyklika Haurietis aquas, III)”[18].

Papież Benedykt XVI, uznawany za wybitnego teologa Serca Jezusowego, jeszcze jako kardynał, w książce Popatrzcie na Tego, którego przebili, napisał: „W Sercu Jezusa jest istota chrześcijaństwa. Wyraża ono wszystko – to wszystko, co jest prawdziwie nowe i rewolucyjne w Nowym Przymierzu. To Serce przemawia do naszych serc. Zachęca nas do rezygnacji z jałowych wysiłków myślenia o samych sobie i do uczestnictwa w zadaniach wypływających z miłości, do powierzenia się Jemu i z Nim, by odkryć pełnię jedynej miłości, która jest wieczna i podtrzymuje świat”[19]. Jako papież, zgłębił tajemnicę tej miłości w encyklice Deus caritas est. O miłości chrześcijańskiej[20] (2005 r.). A w 2006 r., w pięćdziesiątą rocznicę wydania encykliki Haurietis aquas, skierował do generała Towarzystwa Jezusowego o. Petera-Hansa Kolvenbacha list, w którym potwierdził wielkie znaczenie kultu Bożego Serca w życiu Kościoła i zachęcił do krzewienia go wśród wiernych: „Doświadczenie miłości, jakie daje kult przebitego boku Odkupiciela”, napisał, „chroni nas przed niebezpieczeństwem zasklepienia się w sobie i zwiększa naszą gotowość, by żyć dla innych”[21].

 

„Panie, ratuj nas, bo giniemy!”: poświęcenie Polski i narodu polskiego Najświętszemu Sercu Jezusowemu

 

W Polsce Serce Jezusowe było czczone jeszcze przed objawieniami św. Małgorzaty Marii Alacoque. Jednym z Jego najgorliwszych czcicieli był jezuita o. Kasper Drużbicki (1590–1662), autor pierwszego na świecie modlitewnika dla czcicieli nabożeństwa do Serca Jezusowego Meta cordium Cor Jesu, powstałego ok. 1623 r.[22], a wydanego już po śmierci autora w Kaliszu, w 1683 r. Tekst ten został szybko przetłumaczony na język polski (Serce Jezusowe meta albo cel serc stworzonych, Poznań, 1696), francuski i angielski. Ze względu na oryginalność zawartych w nim myśli, miał on też istotne znaczenie dla rozwoju teologii duchowości.

O. Kasper Drużbicki urodził się 6 stycznia 1590 r., prawdopodobnie w Drużbicach koło Piotrkowa Trybunalskiego. W 1609 r. wstąpił do jezuitów w Krakowie. Święcenia kapłańskie przyjął w 1621 r. w Poznaniu. W zakonie zajmował wiele odpowiedzialnych stanowisk, był m. in. prowincjałem polskim (1629–1633, 1650–1653), rektorem i mistrzem nowicjatu w Krakowie (1626–1629, 1641–1644), rektorem w Kaliszu (1633–1634), instruktorem III probacji w Jarosławiu (1634–1636), rektorem w Ostrogu (1638–1641) i Poznaniu (1644–1647, 1657–1662). Zmarł w opinii świętości w Poznaniu, 2 kwietnia 1662 r.[23]. Znany był jako wybitny kaznodzieja, spowiednik i autor dzieł ascetycznych, a przy tym jako gorliwy czciciel Serca Jezusowego. Jako jeden z pierwszych, na kilkanaście lat przed objawieniami św. Małgorzacie Alacoque w Paray-le-Monial, opracował teologiczne podstawy kultu Bożego Serca i wyjaśnił istotę nabożeństwa do Niego. We wstępie do Meta cordium Cor Jesu zapisał: „Ćwiczenia ku czci Serca Jezusowego, które masz w ręku i przed oczyma, odnoszą się wprawdzie przede wszystkim do fizycznego Serca Zbawcy, do jego Serca cielesnego, niemniej jednak o tyle tylko, o ile ono ukształtowane jest przez najświętszą duszę i o ile jest ożywione i zjednoczone z sercem wewnętrznym i duchowym; o tyle również, o ile istnieje hipostatycznie w osobie Słowa. Od tych bowiem warunków zawisła lub raczej z tych źródeł wypływa cała wartość, potęga i bogactwo serca materialnego. I jest rzeczą nader zbawienną, a Sercu Jezusowemu bardzo miłą, by je tak pojęte rozpamiętywać, oddawać mu hołdy miłości, uwielbienia; często je wzywać i spełniać wszelkie inne praktyki przywiązania i pobożności”[24].

Nabożeństwem do Serca Jezusowego odznaczali się też prymas Polski abp Mieczysław Ledóchowski (który 20 grudnia 1872 r. poświęcił Najświętszemu Sercu Jezusowemu diecezję gnieźnieńską i poznańską), abp Józef Bilczewski i bp Józef Pelczar, autor dzieł o Najświętszym Sercu Jezusa i założyciel zgromadzenia sióstr sercanek.

27 lipca 1920 r., w obliczu inwazji bolszewików na Polskę, polscy biskupi zebrani na Jasnej Górze pod przewodnictwem prymasa Polski kard. Edmunda Dalbora, poświęcili naród polski Najświętszemu Sercu Pana Jezusa oraz ponownie obrali Matkę Bożą Królową Polski, prosząc: „W chwili, gdy nad Ojczyzną i Kościołem naszym gromadzą się chmury ciemne, wołamy jak niegdyś uczniowie Twoi zaskoczeni burzą na morzu: ‘Panie, ratuj nas, bo giniemy!’. I jak niegdyś, wyciągnąwszy prawicę, jednym słowem uspokoiłeś burzę, tak oddal, Panie, teraz od nas grożące nam niebezpieczeństwo”. Episkopat zobowiązał się wówczas, że będzie szerzył w seminariach duchownych i wśród wszystkich wiernych nabożeństwo do Najświętszego Serca Pana Jezusa i zachęcał rodziny, aby Mu się poświęcały. Trzy tygodnie później, 15 sierpnia 1920 r., miała miejsce zwycięska bitwa warszawska zwana „cudem nad Wisłą”, dzięki której udało się odeprzeć „nawałę bolszewicką”. Gdy papież Benedykt XV usłyszał o zawierzeniu Polski Bożemu Sercu, napisał do polskiego episkopatu: „Nic stosowniejszego nie mogliście podjąć celem naprawienia zła naszych czasów, jak ulegając zachętom papieskim, Ojczyznę Waszą poświęcić Najświętszemu Sercu Jezusowemu i Jego kult święty w narodzie rozszerzać coraz więcej i więcej. Zaiste, powzięliście zamiar najpożyteczniejszy, jak nigdy: cóż bowiem można wynaleźć zbawienniejszego w tym przewrocie wszechrzeczy, jak wzmożenie miłości Pana Jezusa, który stanowi obronę i mocną podstawę każdej Rzeczypospolitej […]”[25]. Akt poświęcenia całej Ojczyzny został ponowiony 3 czerwca 1921 r., w obecności całego episkopatu, na Małym Rynku w Krakowie. Kilka dni wcześniej, 29 maja 1921 r., została konsekrowana Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie, zbudowana jako wotum wdzięczności Sercu Bożemu za odzyskanie niepodległości przez naród polski.

W kolejnych latach Kościół polski ponawiał praktykę poświęcenia się Sercu Jezusowemu. W 1948 r. biskupi zachęcili wiernych do osobistego poświęcenia się Najświętszemu Sercu Jezusowemu, a w 1951 r., w uroczystość Chrystusa Króla, episkopat Polski ponownie poświęcił naród polski Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Aby w akcie poświęcenia mogło wziąć udział jak najwięcej wiernych, poświęcenie odbywało się nie w jednym miejscu, ale we wszystkich kościołach Polski. Akt poświęcenia został ponowiony następnie 1 lipca 2011 r., w krakowskiej bazylice Najświętszego Serca Pana Jezusa, przez kard. Józefa Glempa, a 3 maja 2020 r., na Jasnej Górze, w kontekście epidemii koronawirusa, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, abp Stanisław Gądecki, zawierzył Polskę Najświętszemu Sercu Pana Jezusa i Matce Bożej Królowej Polski. W akcie zawierzenia czytamy: „Najświętsze Serce Jezusa, Tobie zawierzamy Kościół na polskiej ziemi, wszystkie jego stany i powołania: duchowieństwo, osoby życia konsekrowanego, wszystkich wiernych, którzy ‘Polskę stanowią’ w kraju i poza jego granicami. Oddal od nas wszelką zarazę błędów i grzechów, pandemię koronawirusa, grożącą nam suszę, jak również kryzys ekonomiczny i związane z tym bezrobocie. Te nasze prośby ośmielamy się zanieść do Ciebie przez szczególne wstawiennictwo Najświętszej Maryi Panny, która jest naszą Przedziwną Pomocą i Obroną”.

11 czerwca 2021 r., w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa, w Bazylice Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie, miał miejsce akt odnowienia poświęcenia Narodu polskiego Najświętszemu Sercu Pana Jezusa w 100. rocznicę tego wydarzenia, przy udziale Konferencji Episkopatu Polski, która w dniach 11-12 czerwca 2021 r. obradowała w Kalwarii Zebrzydowskiej. Tego samego dnia, w łączności z tym wydarzeniem, zostało dokonane poświęcenie w każdej polskiej parafii. Było ono odpowiedzią na miłość Boga, objawioną w Sercu Jezusowym, i publicznym zadośćuczynieniem za grzechy raniące to Najświętsze Serce.

„Stój! Tu jest Serce Jezusowe…”: walka o kult Serca Jezusowego we Francji

            Francja jest krajem, który w szczególny sposób został wybrany przez Boga, by objawić Jego Miłość. W odpowiedzi na to wybranie, pojawiły się liczne inicjatywy, umacniające i pogłębiające   kult Najświętszego Serca Jezusowego, mogące stanowić inspirację także w naszych czasach.

Nasz Pan i Zbawiciel, najdoskonalszy pedagog, wie, że potrzebujemy znaków i obrazów, które będą nam przypominały o tym, co dla nas najistotniejsze, to jest o zbawieniu. „Ja czuję się zobowiązana, by przekazać Jego pragnienie, aby powstał obraz Najświętszego Serca. Każdy kto chciałby Mu oddać hołd, będzie mógł mieć taki obraz w swoim domu; a małe obrazki można nosić nawet przy sobie", napisała siostra Malgorzata Alacoque do swojej przełożonej.

„Ochrona” Najświętszego Serca Jezusa jest odpowiedzią na tę Chrystusową prośbę. Na obrazie, o który prosił Pan Jezus, Jego Serce płonie miłością do każdego z nas, a nad Sercem unosi się krzyż. Korona cierniowa otacza Serce zranione grzechami. Dookoła widnieje napis : „Stój!... Tu jest Serce Jezusowe! Przyjdź Królestwo Twoje!”. Za czczenie obrazu Serca Jezusowego i modlitwę, papież Pius IX nadał sto dni odpustu. Wizerunek ten bardzo się rozpowszechnił w XIX wieku, był noszony przez wielu żołnierzy na mundurach i wielu z nich zaświadczyło, że obraz Serca Jezusa ich ochronił. 

            Kiedy w Marsylii, w 1720 r., wybuchła dżuma, siostra wizytka Anna Magdalena Rémuzat usłyszała od Pana Jezusa, że ta plaga jest okazją do nawrócenia Marsylii. Aby się to stało, Jezus zażądał ustanowienia „uroczystego święta ku czci Jego Serca”. Zakonnica zachęciła chorych mieszkańców Marsylii, by nosili „ochronę Najświętszego Serca” i odmawiali litanię do Serca Jezusa, którą sama ułożyła. Usilnie prosiła biskupa tej diecezji, by ustanowił liturgiczne święto ku czci Serca Jezusa. W święto Wszystkich Świętych, w 1720 r., biskup Marsylii, M. de Belsunce, publicznie dokonał aktu pokuty, idąc boso i z odkrytą głową i żagwią w ręku, potem zawierzył miasto Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Po tym akcie natychmiast ustały zgony na dżumę. Dwa lata później, gdy zaraza znowu zagrażała miastu, na prośbę biskupa urzędnicy miejscy ślubowali uroczyście, że w każde święto Najświętszego Serca Jezusa, będą uczestniczyli w Mszy świętej, przyjmą komunię świętą i ofiarują „białą woskową dwukilową świecę z herbem miasta, która w tym dniu będzie płonąć przed Najświętszym Sakramentem”. I znów zaraza definytywnie ustała.

            Mieszkańcy Marsylii pokutowali. Marsylia stała się pierwszym miastem, które uroczyście zawierzyło się Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. W tamtym czasie, zdanie wypisane na „ochronie” brzmiało : „O Serce Jezusa, głębino miłości i miłosierdzia, składam całą moją ufność w Tobie”. 72 lata później, w czasie Rewolucji Francuskiej, powstańcy z Bretanii i Wandei używali tej samej „ochrony”, ale to zdanie zostało zmienione na: „Stój! Tu jest Serce Jezusowe. Przyjdź Królestwo Twoje!”. Kiedy papież Pius IX otrzymał tę „ochronę”, powiedział : „pragnę, aby diabeł nie mógł zaszkodzić nikomu z tych, którzy będą nosili tę ‘ochronę’, symbol Cudownego Serca Jezusa. Błogosławię to Serce i chcę, żeby wszystkie ‘ochrony’ zrobione według tego wzoru miały moje błogosławieństwo”.

Mimo, że liczne przeszkody, protesty i zniesławienia komplikowały realizację Bożego planu, Jezus niestrudzenie odsłaniał wciąż nowe aspekty pobożności do swojego Serca, objawiając się osobom zakonnym i świeckim. Przeszkód było wiele: pierwsze starania Małgorzaty Marii Alacoque o uczczenie Najświętszego Serca Jezusowego, w 1685 roku, wzbudziły sprzeciw i oburzenie w jej własnej wspólnocie. Podjęte w 1697 r. starania w Rzymie o ustanowienie święta Serca Jezusowego zakończyły się fiaskiem. Książka o. Jana Croiset o pobożności do Najświętszego Serca (w wydaniu z 1704 r.) została umieszczona na indeksie, z którego zdjęto ją dopiero w roku 1887. Jednocześnie pojawiały się liczne pomysły, inspirowane w niektórych przypadkach objawieniami Jezusa, ale najczęściej gorącą wiarą i ufnością we wszechmocną opiekę Serca Jezusowego. Oto kilka przykładów: w 1870 r., na rok przed wybuchem Komuny Paryskiej, dwóch francuskich przemysłowców złożyło obietnicę, że jeżeli w wojnie francusko-pruskiej, która właśnie wybuchła, Paryż nie zostanie zniszczony, wybudują Bazylikę Najświętszego Serca Jezusowego. Kiedy po wojnie okazało się, że Paryż nie ucierpiał, obietnica została spełniona. Budowę bazyliki ukończono w 1914 r., ale z powodu wybuchu I wojny światowej jej konsekracja odbyła się dopiero w 1919 r.

Pojawiła się też dziecięca krucjata w Bordeaux: 13 listopada 1915 r. ks. Albert Bessières zaproponował 28 dziewczynkom ze Szkoły św. Seurina plan krucjaty opartej na idei codziennej modlitwy, częstej i gorliwej komunii świętej i codziennego poświęcania się Sercu Jezusowemu. Odpowiedź dziewczynek była entuzjastyczna. Taki był początek Krucjaty Eucharystycznej, przyjętej przez większość biskupów Francji i biskupów krajów sąsiednich. Modlono się następującą modlitwą :„Boskie Serce Jezusa, ofiaruję Ci, przez Niepokalane Serce Maryi, modlitwy, prace i cierpienia tego dnia, na przebłaganie za nasze grzechy i we wszystkich intencjach, za które się nieustannie ofiarujesz na ołtarzu. Ofiaruję je szczególnie za zwycięstwo Francji, wieczne zbawienie tych, którzy za nią oddają swoje życie, i za odbudowanie wiary chrześcijańskiej w wolnej Ojczyźnie”. Ks. Bessières podsumował: „Tak brzmi hasło Krucjaty: przystępuj do komunii świętej, módl się, walcz i zwyciężaj! Czyż nie jest to program prawdziwego życia chrześcijańskiego?”[26].

Krucjata ta została zatwierdzona przez papieża Benedykta XV i sześciokrotnie przez Niego pobłogosławiona. W 1928 r. liczyła dwa miliony członków we Francji, Belgii, Szwajcarii, Włoszech, Syrii, Meksyku, oraz na misjach w Chinach, Indiach, Egipcie i na Madagaskarze.

Powstała także Honorowa Straż Najświętszego Serca Pana Jezusa, w klasztorze wizytek z Bourg-en-Bresse, z inicjatywy s. Marii od Najświętszego Serca Jezusa (1825-1903). Celem tego arcybractwa była i jest nieustanna adoracja, uwielbienie, miłość i zadośćuczynienie Najświętszemu Sercu Jezusa, który był widzialnie raniony na drzewie Krzyża, a teraz jest codziennie niewidzialnie raniony z powodu zapomnienia, niewdzięczności i grzechów ludzkich. Nawiązując do Listu LXXXVII s. Małgorzaty Marii Alacoque, s. Maria wypisała na dwunastogodzinnym zegarze członków, którzy włączali się myślą w jedną godzinę adoracji.

W czasie, gdy epidemia cholery wyniszczała Francję, Pan Jezus poprosił s. Marię Martę Chambon (1841-1907), aby pięć sióstr z jej zgromadzenia (wizytek w Chambéry) praktykowało piątkową Godzinę Świętą, podczas której każda będzie czciła jedną z pięciu ran Chrystusa. Matka Boża wytłumaczyła jej to nabożeństwo: „Córko moja, pierwszy raz kontemplowałam Rany mojego umiłowanego Syna, kiedy obejmowałam Jego Święte Ciało zdjęte z Krzyża. Rozmyślałam nad Jego cierpieniami i próbowałam przyjąć Je do mojego serca. Obejrzał